Cases: Speaking Minds: hoe jongeren het verschil maken
Wat gebeurt er als je jongeren niet alleen laat meepraten, maar ze ook écht serieus neemt?
In Rijswijk gingen leerlingen van het praktijkonderwijs aan de slag met een vraagstuk dat dicht bij hun leefwereld ligt: armoede. Dit deden zij binnen Speaking Minds, een landelijk programma van Save the Children dat wij lokaal begeleiden. In dit traject denken jongeren mee over maatschappelijke vraagstukken en geven zij advies aan de gemeente. Hun ideeën bleven niet op papier, maar werden daadwerkelijk omgezet in actie.
De adviezen kwamen echt voort uit hun leefwereld. Ze kijken om zich heen en zien dingen die niet goed gaan.
Een open vraag, zonder vaste verwachtingen
De gemeente Rijswijk legde de vraag bewust open neer: hoe kunnen we armoede onder jongeren beter aanpakken?
Wethouder Gijs van Malsen ging het traject in zonder strak omlijnde verwachtingen. Juist daardoor ontstond ruimte voor nieuwe inzichten.
“Ik ging er redelijk open in, zonder hele duidelijke verwachtingen. Maar ik was echt onder de indruk van de voorstellen van de leerlingen.”
Al snel werd duidelijk dat de leerlingen met andere, waardevolle perspectieven kwamen, direct vanuit hun eigen leefwereld. Ze zien wat er speelt in hun omgeving en voelen de urgentie om daar iets aan te doen, omdat het hun eigen klasgenoten en vrienden raakt.
Inzichten die je niet uit beleid haalt
De kracht van het traject zit in die directe ervaring van jongeren. Waar beleid vaak op afstand wordt gemaakt, brengen zij concrete en herkenbare situaties naar voren.
Zo kwamen leerlingen met adviezen over omgaan met geld, schoolmaaltijden en menstruatie-uitgiftepunten op school. Het zijn onderwerpen die misschien niet nieuw zijn voor een gemeente, maar de manier waarop jongeren ze benaderen, maakt het verschil.
“De adviezen kwamen echt voort uit hun leefwereld. Ze kijken om zich heen en zien dingen die niet goed gaan.”
Hun input helpt daarom om bestaande plannen beter aan te laten sluiten op wat er écht nodig is.
Het idee dat we konden meedenken over prakische oplossingen voor een serieus probleem sprak me enorm aan.
Van idee naar uitvoering
Gedurende het traject werden de leerlingen stap voor stap begeleid in het onderzoeken, uitwerken en presenteren van hun ideeën richting de gemeente. Zo deden de leerlingen zelf onderzoek door in gesprek te gaan met lokale partijen die met het onderwerp armoede te maken hebben. Ook gingen ze op werkbezoek, bijvoorbeeld naar de voedselbank, om een beter beeld te krijgen van de praktijk. Met die inzichten werkten ze hun ideeën verder uit tot concrete adviezen.
Wat dit project bijzonder maakt, is dat het niet stopt bij een presentatie. Na afloop worden de adviezen serieus meegenomen binnen de gemeente. Beleidsmedewerkers toetsen de ideeën: doen we dit al? Past het binnen ons beleid? En zo niet: kunnen en willen we dit realiseren?
“Daarna brengen we de kosten in kaart en maken we een voorstel voor het college. Als wij akkoord zijn, kunnen we aan de slag,” aldus Van Malsen.
In Rijswijk leidde dat tot concrete stappen. Er kwamen meer menstruatie-uitgiftepunten op school en samen met het Financieel Netwerk Rijswijk werden extra lessen over omgaan met geld georganiseerd voor zowel basis- als middelbare scholen. De ideeën van de leerlingen kregen zo daadwerkelijk een plek in de praktijk.
Zien dat je stem ertoe doet
Voor de jongeren zelf zit de impact niet alleen in het resultaat, maar vooral in het proces. Waar ze in het begin vaak sceptisch zijn en denken dat er toch niet geluisterd wordt, verandert die overtuiging gaandeweg. Ze leren hoe de gemeente werkt, denken actief mee over oplossingen en presenteren hun ideeën aan echte beleidsmakers.
Tijdens dat proces ontwikkelen jongeren ook hoe ze hun stem effectief kunnen inzetten. Voor Naim betekende dat een belangrijke les:
“In het begin wilde ik vooral kritisch zijn, maar ik merkte dat een constructieve houding veel effectiever is. Toen we later hoorden wat er met onze adviezen was gebeurd, besefte ik dat je als jongere echt invloed kunt hebben en dingen kunt veranderen.”
Dat besef dat je stem ertoe doet, is van grote waarde. Soms reikt die impact zelfs nog verder:
Eén van de deelnemers van Speaking Minds, Naim Selmani, groeide door van leerling naar bestuurder en zet zich inmiddels namens PRO Rijswijk (voorheen GroenLinks/PvdA) in voor de gemeente Rijswijk.
“Speaking Minds heeft mijn kijk op politiek veranderd. Ik zie het niet langer als iets vaags, maar als iets waar je echt verschil mee kunt maken.”
Vandaag zet hij diezelfde energie in om zich in te zetten voor de stad en haar inwoners en dat is precies waar Speaking Minds voor bedoeld is. Daarnaast studeert hij Social Work en is hij ook vanuit die rol betrokken bij de ontwikkeling van jongeren.
Waarom dit werkt
Speaking Minds laat zien dat jongerenparticipatie meer is dan een goed idee. Het werkt voor beide kanten. Jongeren krijgen meer zelfvertrouwen, inzicht in hoe besluitvorming werkt en ervaren dat hun mening ertoe doet. Voor de gemeente levert het waardevolle input op vanuit de doelgroep, wat leidt tot beleid dat beter aansluit op de praktijk.
Door jongeren een stem te geven én daar daadwerkelijk naar te handelen, ontstaat er iets waardevols. Zoals Naim het zelf verwoordt:
“Doe actief mee, denk grenzeloos en sta stevig in je schoenen.”
Niet alleen betere oplossingen, maar ook betrokken inwoners die weten dat hun stem ertoe doet – nu en in de toekomst.